Τι είναι οι σιελογόνοι αδένες;

Οι σιελογόνοι αδένες είναι αδένες που βρίσκονται γύρω από τη στοματική κοιλότητα και παράγουν σάλιο. Το σάλιο συμβάλλει στη σωστή κατάποση, στη γεύση, στην πέψη, στην ομιλία και στην προστασία του στόματος από λοιμώξεις και ερεθισμούς.

Διακρίνονται σε μείζονες και ελάσσονες. Οι μείζονες σιελογόνοι αδένες είναι οι παρωτίδες, οι υπογνάθιοι και οι υπογλώσσιοι αδένες.

Πού βρίσκονται οι βασικοί σιελογόνοι αδένες;

• Οι παρωτίδες βρίσκονται μπροστά από το αυτί, μία σε κάθε πλευρά, και αποτελούν τους μεγαλύτερους σιελογόνους αδένες.
• Οι υπογνάθιοι αδένες βρίσκονται κάτω από την κάτω γνάθο.
• Οι υπογλώσσιοι αδένες βρίσκονται κάτω από τη γλώσσα.
• Οι ελάσσονες σιελογόνοι αδένες βρίσκονται διάσπαρτοι μέσα στη στοματική κοιλότητα.

Ποιες είναι οι συχνότερες παθήσεις;

Τα προβλήματα των σιελογόνων αδένων διακρίνονται κυρίως σε δύο μεγάλες κατηγορίες: τις φλεγμονές και τους όγκους. Οι περισσότερες παθήσεις είναι καλοήθεις, όμως η σωστή και έγκαιρη αξιολόγηση είναι απαραίτητη.

• Οξείες ή χρόνιες φλεγμονές των σιελογόνων αδένων
• Σιελαδενίτιδα
• Λίθοι στους σιελογόνους αδένες ή στους πόρους τους
• Κύστες
• Καλοήθεις όγκοι
• Κακοήθεις όγκοι
• Ξηροστομία ή, σπανιότερα, σιελόρροια

Συμπτώματα παθήσεων σιελογόνων αδένων

Οι οξείες παθήσεις των σιελογόνων αδένων προκαλούν συχνά διόγκωση του αδένα και πόνο στην περιοχή. Οι χρόνιες παθήσεις μπορεί να οδηγήσουν σε ξηροστομία ή, σπανιότερα, σε αυξημένη παραγωγή σάλιου.

• Διόγκωση στην περιοχή μπροστά από το αυτί, κάτω από τη γνάθο ή κάτω από τη γλώσσα
• Πόνος στην περιοχή του αδένα
• Πόνος ή διόγκωση που επιδεινώνεται μετά τα γεύματα
• Ξηροστομία
• Δυσκολία στην κατάποση ή στην ομιλία
• Ερυθρότητα ή ευαισθησία στην περιοχή
• Πυώδης έκκριση από τον πόρο του αδένα
• Ψηλαφητή μάζα ή ογκίδιο

Σιελαδενίτιδα και λίθοι σιελογόνων αδένων

Η σιελαδενίτιδα είναι φλεγμονή του σιελογόνου αδένα. Μπορεί να οφείλεται σε απόφραξη από λίθο, σε οίδημα του πόρου, σε τραυματισμό, σε κακή κατάσταση των δοντιών, σε συγγενείς ανωμαλίες, σε κύστες, σε αφυδάτωση ή σε προηγούμενη ακτινοθεραπεία.

Οι λίθοι αποτελούνται συνήθως από άλατα ασβεστίου και οργανικά στοιχεία και μπορεί να εμφανιστούν μέσα στον σιελογόνο αδένα ή στον πόρο του. Συχνότερα εντοπίζονται στους υπογνάθιους αδένες. Όταν ο λίθος εμποδίζει τη ροή του σάλιου προς τη στοματική κοιλότητα, προκαλεί διόγκωση και πόνο, ιδιαίτερα μετά τα γεύματα.

Όγκοι σιελογόνων αδένων

Οι όγκοι των σιελογόνων αδένων μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις. Η παρωτίδα είναι ο μεγαλύτερος σιελογόνος αδένας και μεγάλο ποσοστό των όγκων της είναι καλοήθεις. Παρ’ όλα αυτά, κάθε διόγκωση στην περιοχή πρέπει να αξιολογείται προσεκτικά.

Ύποπτα σημεία που χρειάζονται άμεση διερεύνηση είναι η απότομη αύξηση μεγέθους μιας διόγκωσης, ο πόνος, η παράλυση του προσωπικού νεύρου ή αλλοιώσεις του δέρματος πάνω από την περιοχή.

Παρωτίδα και υπογνάθιος αδένας

Η παρωτίδα μπορεί να εμφανίσει διόγκωση μπροστά από το αυτί, στο μάγουλο ή στη γωνία της γνάθου. Εάν η διόγκωση αυξάνεται γρήγορα, πονάει ή συνοδεύεται από αδυναμία κινήσεων στο πρόσωπο, χρειάζεται άμεσος έλεγχος.

Ο υπογνάθιος αδένας είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος σιελογόνος αδένας. Οι όγκοι του μπορεί να είναι καλοήθεις ή κακοήθεις και συχνά απαιτούν χειρουργική αντιμετώπιση, καθώς μπορεί να μεγαλώσουν, να προκαλέσουν δυσμορφία ή να παρουσιάσουν κακοήθη εξαλλαγή.

Παράγοντες που σχετίζονται με παθήσεις σιελογόνων αδένων

• Ξηροστομία
• Αφυδάτωση
• Κάπνισμα
• Κατανάλωση αλκοόλ ή μεγάλης ποσότητας καφέ
• Κακή στοματική υγιεινή
• Έκθεση σε ακτινοβολία
• Υποσιτισμός ή διατροφικές διαταραχές
• Ορισμένα φάρμακα, όπως αντιυπερτασικά, αντιισταμινικά, διουρητικά, βαρβιτουρικά και ψυχιατρικά φάρμακα

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Ο ειδικός ΩΡΛ λαμβάνει αρχικά λεπτομερές ιατρικό ιστορικό και στη συνέχεια πραγματοποιεί κλινική εξέταση και ψηλάφηση της περιοχής. Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να ζητηθεί περαιτέρω απεικονιστικός ή κυτταρολογικός έλεγχος.

• Κλινική εξέταση και ψηλάφηση
• Υπερηχογράφημα σιελογόνων αδένων
• Βιοψία ή παρακέντηση, όταν υπάρχει ένδειξη
• Αξονική τομογραφία
• Μαγνητική τομογραφία

Αντιμετώπιση παθήσεων σιελογόνων αδένων

Η αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία, τη βαρύτητα των συμπτωμάτων και τα ευρήματα του ελέγχου. Κάθε ασθενής αντιμετωπίζεται εξατομικευμένα, με φαρμακευτική αγωγή, παρακολούθηση ή χειρουργική θεραπεία όταν υπάρχει ένδειξη.

Σε φλεγμονές μπορεί να χρειαστεί ενυδάτωση, τοπική φροντίδα, φαρμακευτική αγωγή ή αντιμετώπιση της απόφραξης. Σε όγκους ή ύποπτες μάζες, η χειρουργική αφαίρεση είναι συχνά απαραίτητη τόσο για θεραπευτικούς όσο και για διαγνωστικούς λόγους.